In de bestaande bouw is de vervanging van een cv-ketel door een all-electric lucht/water-warmtepomp de meest effectieve investering. Het levert zowel de meeste CO2-besparing per geïnvesteerde euro, als de hoogste verlaging van energielasten op. Dat blijkt uit een nieuwe studie van TNO. Zij onderzochten de effectiviteit van verschillende combinaties van isolatie en verwarmingsinstallaties. Voor Alklima bevestigt dit onderzoek de adviezen en visie die het bedrijf al geruime tijd met de markt deelt.
De onderzoekers keken vooral naar het woningbestand van woningcorporaties en de huidige renovatiemethoden die zij toepassen. In het huidige tempo wordt het voor woningcorporaties onmogelijk om in 2050 een volledig gas- en CO2 vrije sociale woningvoorraad te realiseren. Op dit moment ligt de nadruk vooral op isoleren. Maar in het rapport schrijft TNO dat alleen isoleren onvoldoende rendement oplevert. Juist het installeren van all-electric warmtepompen - in combinatie met of zelfs nog zonder extra isolatie - vormt voor bestaande bouw een veel efficiëntere aanpak. Bovendien adviseren de onderzoekers om bij toepassing van hybride installaties, in elk geval een all-electric ready warmtepomp toe te passen.
All-Electric Ready is de ondergrens
Het verschil tussen een (klassiek) hybride en all-electric ready hybride installatie is dat de laatste als volwaardige warmtepomp kan worden ingezet. De all-electric ready levert onder meer een passend vermogen (ook bij lagere temperaturen) en kan daarnaast ook warm tapwater bereiden. In eerste aanleg kan de installateur wel een combinatie maken met een cv-ketel, maar op termijn kan de warmtepomp dus ook zelfstandig functioneren. Dit is een toekomstbestendige variant in vergelijking tot de klassiek hybride opstelling, waarbij dit dus niet kan.
Duidelijke conclusies
Het rapport trekt duidelijke conclusies in het voordeel van all-electric warmtepompen. De elektrische lucht/water-warmtepompen (eWPlw) zijn ruimschoots de meest efficiënte investering als het gaat om het verlagen van energielasten en CO2-uitstoot. Als het gaat om energiekosten zorgen hybride warmtepompen zonder isolatie of met schillabel D, en bij ‘alleen isolatiestandaard’, voor 15 tot 17% lagere energielasten dan in de huidige situatie. Bij de all-electric warmtepompen liggen de energielasten 41-49% lager dan in de huidige situatie. In het licht van stijgende gasprijzen en een steeds minder zekere gaslevering is het voor de overheid niet alleen logisch, maar ook noodzakelijk om consequent door te pakken richting all-electric warmtepompen en duurzame stroomopwekking.
Extreem isoleren is niet vereist
“De belangrijkste bottleneck in de huidige verduurzaming is de ogenschijnlijk enorme hoeveelheid mogelijkheden”, zegt Rudy Grevers, manager woningbouw bij Alklima. “Maar als we goed kijken welke mogelijkheden voor de bestaande woningbouw daadwerkelijk rendabel en haalbaar zijn, dan blijft de all-electric lucht/water-warmtepomp als enige over. Dit rapport bevestigt dat.”
Het onderzoek constateert dat corporaties jaarlijks veel woningen isoleren, maar dat het aandeel woningen dat daadwerkelijk van het gas afgaat, beperkt is. Elk jaar isoleert men nu zo’n 53.000 corporatiewoningen, terwijl slechts 18.000 woningen een warmtepomp krijgen. De huidige praktijk om een woning eerst volledig te isoleren voor het plaatsen van een warmtepomp, remt de voortgang van de energietransitie. Laat duidelijk zijn dat het terugdringen van de energievraag waar nodig onderdeel is van de totale opgave, maar het is in veel gevallen dus niet vereist.
Investeringsfocus verleggen
“Isoleren is een dure en arbeidsintensieve stap, die per geïnvesteerde euro niet de meeste reductie in CO2 en energielasten oplevert”, zegt Laure Itard, hoofdauteur van de studie. Volgens de onderzoekers kun je, zo blijkt uit pilots, ook in minder goed geïsoleerde woningen (schillabel D) een all-electric warmtepomp toepassen. “Ons onderzoek wijst uit dat je bij gelijke investeringen 30% meer warmtepompen kunt plaatsen, als je die investeringen niet eerst op isolatie richt. Door het budget als eerst te besteden aan all-electric warmtepompen krijgen 30% meer woningen sneller toegang tot lagere energielasten dan nu.”
Start met plaatsen van warmtepomp
“De belangrijkste constatering is dat de all-electric warmtepomp in alle gevallen sneller financieel en energetisch rendement oplevert”, gaat Rudy Grevers verder. “Bij een isolatieniveau met schillabel D heeft de all-electric warmtepomp de hoogste energiebesparing per geïnvesteerde euro, maar ook de hoogste energielastenverlichting. Daarna is de all-electric warmtepomp in combinatie met verbeterde isolatie de meest slimme maatregel. Kortom, in alle situaties is het voor de bewoners het beste om bij verduurzamingsoperaties te beginnen met het vervangen van de cv-ketel door een all-electric of all-electric ready warmtepomp.”
.jpg?timestamp=1773742624)
Deze onderzoeken bevestigen dat je met de juiste selectie van een volwaardige warmtepomp en een model dat wél tapwater kan maken heel eenvoudig kan doorpakken naar all-electric met alle bijbehorende voordelen.
Hybride met all-electric ready
Volgens de onderzoekers kan voor een deel van de woningen een hybride warmtepompinstallatie ook een bijdrage leveren aan het sneller behalen van de klimaatdoelen. Maar, zo schrijft men, dan moeten de hybride warmtepompen wel all-electric-ready zijn. “Dit sluit volledig aan bij ons standpunt”, zegt Rudy Grevers. “Door de technische beperkingen van een klassiek hybride warmtepompsysteem, die met name vanuit de cv-ketellobby nog worden toepast, verbruiken we nog altijd aardgas, vooral voor warm tapwater en voor ruimteverwarming bij lagere buitentemperaturen. Uit recente onderzoeken van de cv-industrie blijkt dat een hybride systeem ongeveer 75% gas bespaart op ruimteverwarming. Het restant, slechts 25%, bestaat uit koken, verwarmen onder het vriespunt en warmtapwaterbereiding. We kunnen dus concluderen dat een kleine warmtepomp met beperkingen eigenlijk al grotendeels de verwarming in bestaande woningen verzorgt. Deze onderzoeken bevestigen eigenlijk dat je met de juiste selectie van een volwaardige warmtepomp en een model dat wel tapwater kan maken heel eenvoudig kan doorpakken naar all-electric met alle bijbehorende voordelen.”
Toekomstbestendige keuzes
“Bewoners die voor een hybride warmtepomp kozen, zullen op korte termijn inzien dat deze keuze geen lange termijn focus heeft. Men kan eigen stroomopwekking met zonnepanelen niet voor tapwater benutten. En de bewoner kan met de gekozen oplossing niet doorpakken naar all-electric. Met all-electric ready heb je die keuzes wel en daarom is dit de toekomstbestendige variant. Sinds 1994 bewandelen Alklima en Mitsubishi Electric in Nederland de ‘Road to Electric’. Niet voor niks lanceerden we eind 2021 voor de woningbouw het concept all-electric ready als toekomstbestendig alternatief voor klassiek hybride. We zijn blij om te zien dat TNO nu bevestigt dat dit de juiste richting was.”
Wil je toch met een hybride systeem beginnen, zorg dan dat je iets meer investeert in een all-electric ready warmtepomp. Dan kun je later, bijvoorbeeld als je hebt geïsoleerd of het afgiftesysteem hebt aangepast, probleemloos de gasketel verwijderen. Grevers weet ook dat er omgevingsfactoren kunnen zijn die nu nog beperkend zijn. “Netcongestie is hiervan een concreet voorbeeld. Dit zou een reden kunnen zijn om tijdelijk voor hybride te gaan, maar volgens ons en het onderzoek van TNO moet dat dan dus wel altijd all-electric ready zijn.”
Inzet warmtepompen moet omhoog
De studie van TNO constateert dat de inzet van warmtepompen omhoog moet om de klimaatdoelen te halen. Corporaties en de installatiesector moeten samen opschalen naar ruim 74.000 warmtepompen per jaar. De onderzoekers berekenden dat corporaties dus jaarlijks vier keer zoveel warmtepompen moeten plaatsen om de doelen van 2050 te halen. Concreet betekent dit dat we alle verwarmingsketels in corporatiewoningen die het einde van hun levensduur bereiken, moeten vervangen door een all-electric warmtepomp. Het zou heel kortzichtig zijn om dit als een klassiek hybride systeem uit te voeren, omdat hierbij aanvullend nogmaals een grote ingreep is vereist. Met het tekort aan technisch personeel zijn we gebaat bij een ingreep die in een keer de juiste toekomstbestendige aanpassing doorvoert met de meeste CO2-besparing en de hoogste verlaging van energielasten.
Rol van de overheid
“De overheid vervult hierin een belangrijke rol en zal de aangekondigde hybride warmtepompplicht in lijn met het TNO onderzoek moeten uitrollen. Dat betekent dat klassiek hybride systemen als optie komen te vervallen, waarbij wat Alklima en Mitsubishi Electric betreft ook de ISDE-subsidie voor dit type systemen wordt afgeschaft en waarbij de ondergrens naar all-electric ready wordt verlegd”, besluit Grevers.
Bron: https://www.tno.nl/nl/newsroom/2026/03/combinatie-isoleren-warmtepomp